فجور و فاجر وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها « 1 » قسم بجان بشر و آن خدائى كه او را موزون و متناسب آفريده و نيك و بدش را بوى الهام كرده است . عن ابى عبد اللَّه عليه السّلام في قول اللَّه عزّ و جلّ فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها قال : بين لها ما تأتى و ما تترك . « 2 » امام صادق عليه السّلام در تفسير اين آيه فرموده است كه خداوند بر بشر واضح و آشكار ساخت آنچه را كه خوب است و بايد بدان عمل كند و آنچه را كه بد است و بايد ترك گويد . وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ . « 3 » ما بشر را به خير و شرّش هدايت نموديم . عن حمزة بن محمّد ، عن ابى عبد اللَّه عليه السّلام قال : سألته عن قول اللَّه عزّ و جلّ وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ قال : نجد الخير و نجد الشرّ . « 4 » امام صادق عليه السّلام در جواب حمزة بن محمد كه از تفسير اين آيه سؤال كرده بود فرموده : مراد وضوح خير و شرّ است . روانشناسان دانشمند ، اين نيروى فطرى را بنام وجدان اخلاقى خوانده‌اند و در كتب روانى به همين اسم پيرامون آن سخن گفته و در بارهء تأثير عميق آن در روان بشر مبسوطا بحث و گفتگو كرده‌اند .

--> ( 1 ) سورهء 91 ، آيهء 7 و 8 ( 2 ) كافى 1 ، صفحهء 163 ( 3 ) سورهء 90 ، آيهء 10 ( 4 ) كافى 1 ، صفحهء 163